Nazwa najważniejszych wydarzeń w roku liturgicznym określonych mianem Triduum Paschalnego nastręcza wielu osobom problemy we właściwym zrozumieniu tego świętego czasu. Określenie Triduum sugeruje, co zresztą jest obecne w powszechnym sposobie rozumienia, iż składa się ono z Wielkiego Czwartku, Wielkiego Piątku i Wielkiej Soboty. Gdy dokładnie przeanalizujemy sposób liczenia czasu w tradycji żydowskiej i chrześcijańskiej okaże się, iż Triduum Paschalne to Wielki Piątek, Wielka Sobota i Wielka Niedziela – Uroczystość Świat Zmartwychwstania Pańskiego.

W obecnej kulturze euroatlantyckiej przyjęło się liczyć dobę od godz. 0:00 do godz. 24:00 dlatego też w powszechnym przekonaniu Triduum Paschalne to czwartek, piątek i sobota.
W kulturze żydowskiej i wschodniej oraz w liturgii Kościoła dobę liczy się od zachodu do zachodu słońca, mając to na uwadze w czwartek po zachodzie słońca mamy już piątek,
w piątek po zachodzie słońca – sobotę, natomiast w sobotę po zachodzie słońca niedzielę. Licząc czas liturgicznie i według tardycji judaistycznej Triduum Paschalne to: Piątek, Sobota
i Niedziela. Taki sposób liczenia czasu ma swoje uzasadnienie w Księdze Rodzaju, w której to przy opisie stworzenia wciąż powtarza się stwierdzenie: „i tak upłynął wieczór i poranek” dzień, pierwszy, drugi i kolejne (zob. Rdz 1,5 nn). Z tej też racji w sobotę wieczorem celebruje się Msze Święte z formularza niedzielnego.

Wielki Tydzień w historii

Ostatni tydzień Wielkiego Postu rozpoczyna Niedziela Palowa czyli Męki Pańskiej. Podwójna nazwa wiąże się z dwoma zwyczajami połączonymi w jeden obchód liturgiczny. W tym dniu obchodzimy pamiątkę uroczystego wjazdu Jezusa do Jerozolimy oraz wprowadzeni zostajemy w Jego mękę przez czytanie Męki Pańskiej zapisanej według Ewangelistów. Zanim jednak wprowadzono dzisiejszy soposób rozpoczęcia Wielkiego Tygodznia Niedzielą Pamową czyli Męki Pańskiej powstawały różne obchody i zwyczje, które stopniowo przeniknęły do obrzędów liturgicznych. Wielkotygodniowa liturgia z pierwszych wieków rozwijała się w dwu kierunkach -
z jednej strony akcentowano wydarzenia z życia Chrystusa (Męka, Śmierć
i Zmartwychwstanie), z drugiej zaś - nadawano charakter historyczny, wiążąc wydarzenia
z datami.

Wiele cennych informacji dotyczących kształtowanie się Wielkiego Tygodnia, zostało zapisanych, przez żyjącą w IV w po Chr. pątniczkę Egerię, która w swoim pamiętniku
z odbywanej w latach 381-384 pielgrzymki do Ziemi Świętej, przekazała opis uroczystości
i nabożeństw odbywajacych się w Jerozolimie.

Podobnie jak i dzisiaj Wielki Tydzień rozpoczynał się Niedzielą Palmową Męki Pańskiej.
W pozostawionych przez Egerię zapiskach znajduje się informacje, iż w wigilię Niedzieli Palmowej odbywała się procesja z Betanii do Jerozolimy, do bazyliki Anastasis. Obchody te miały radosny charakter. W procesji uczestniczyło wielu dzieci, śpiewano radosne pieśni.
W czasach późniejszych procesję przyjęły się na Wschodzie. Wprowadzano po woli elementy dramaturgiczne. Niesiono krzyż, biskup, jako reprezentant Chrystusa wjeżdżał do Jerozolimy na osiołku. Prawdopodobnie zdecydowanie później zwyczaj urządzania procesji przyjął się na Zachodzie. Otóż za czasów Leona Wielkiego obchodzono Niedzielę Męki Pańskiej, ale nie było procesji, czytano natomiast uroczyście Pasję według św. Mateusza. Dopiero dokumenty z IX wieku poświadczają, że obchody Niedzieli Palmowej związane były z bardzo uroczystymi procesjami. Procesje zwykle rozpoczynały się poza miastem i podążała do kościoła. Uczniowie
i dzieci rozkładali swoje płaszcze, a w chwili śpiewania hymnu Ave Rex noster padali na ziemię. W procesji niesiono Ewangelię lub Najświętszy Sakrament. Ludzie mieli palmy, które błogosławiono. Z IX wieku pochodzi hymn Gloria laus napisany ku czci Chrystusa Króla przez Teodulfa z Orleanu, zachowany w liturgii do dziś. Po dojściu do kościoła odprawiano uroczystą Mszę św. o Męce Pańskiej. Niedziela Palmowa była nie tylko dniem rozpoczęcia obchodów ku czci Męki Pańskiej. W tym dniu rozpoczynał się również okres naprawiania różnych szkód, wyrządzonych innym, okres przebaczenia i pojednania. Nie odbywało się to bez wpływu na życie społeczności lokalnej. I tak na przykład w wielu regionach biskupowi przysługiwało prawo uwolnienia jednego lub kilku więźniów.

W ciągu kolejnych wieków zwyczaje, obrzędy liturgiczne i sposoby obchodów świąt
i uroczystości w zależności od miejsca różniły się od siebie. Ujednolicenie liturgii nastąpiło za pontyfikatu św. Pius V, jako owoc Soboru Trydenckiego. Św. Pius V starał się nie stracić nic
z bogactwa liturgii, Mszał Piusa V, wprowadzony w całym Kościele, przyczynił się do uporządkowania liturgii mszalnej i przez cztery wieki nieprzerwanie był główną księgą Kościoła. Oczywiście dostosowywano go do potrzeb, wprowadzano nowe święta i rozszerzano liturgię dla konkretnych dni i miejsc, nowe prefacje itd. Pius XII wprowadził pewne uproszczenia liturgii Wigilii Paschalnej (1952) i Wielkiego Tygodnia (1955). Ostatnie typiczne wydanie Mszału Piusa V ukazało się w 1962 roku. Po Soborze Watykańskim II Mszał Piusa V był zabroniony. Dopiero papież Benedykt XVI zezwolił na sprawowanie liturgii według rytu trydenckiego bez specjalnych pozwoleń.

Podział okresu Wielkiego Postu w Mszale Piusa V jest inny niż obecnie. Otóż piąta niedziela Wielkiego Postu nazywa się Dominica de Passione (Niedziela Męki Pańskiej), a szósta - Dominica II Passionis seu in Palmis (Druga Niedziela Męki Pańskiej lub Palmowa). Z obchodów Pierwszej Niedzieli Męki Pańskiej (czyli piątej Postu) zachował się w niektórych kościołach zwyczaj zakrywania krzyży i obrazów. Choć nowy Mszał ten zwyczaj usunął, zostawiono do decyzji poszczególnych Episkopatów sprawa jego zachowania. Praktyka pokazuje, że zrezygnowano prawie wszędzie z zakrywania obrazów, pozostał jeszcze zwyczaj zakrywania krzyży, które mają pozostać zasłonięte aż do końca liturgii Męki Pańskiej w Wielki Piątek (obrazy zaś pozostawały zakryte do początku Wigilii Paschalnej).
Inny też był przebieg samej Niedzieli Palmowej. Po uroczystej procesji z palmami na cześć Chrystusa Króla, z błogosławieństwem palm i odczytaniem Ewangelii, kapłan po przyjściu do ołtarza zmieniał szaty z czerwonych na fioletowe. Miało to wskazywać na rozpoczęcie najważniejszego okresu - Wielkiego Tygodnia.

[1][2][3][4]